عبد العزيز بيعت كردند . ( 1 ) عمر بن عبد العزيز كه وارث وضع پريشان توده ها ، و شاهد امواج خشم و تنفر شديد مردم از دستگاه خلافت بود ، از آغاز كار ، به زخمهاى مردم محروم و ستم كشيده ، مرحم نهاد وطى بخشنامه اى به استانداران و نمايندگان حكومت مركزى در ايالات مختلف چنين نوشت : " مردم دچار فشار و سختى ، و دستخوش ظلم و ستم گشته اند وآئين الهى در ميان آنان وارونه اجرا شده است ، زمامداران و فرمانروايان ستمگر گذشته ، با مقررات و بدعتهاى بدى كه اجرا نموده اند ، جان مردم را به لب رسانده اند كمتر در صدد اجراى حق و رفتار ملايم و عمل نيك بوده اند . اينك بايد گذشته ها جبران گردد و اين گونه اعمال به كلى موقوف شود . از اين پس هر كس عازم حج باشد ، بايد مقررى او را زودتر بپردازيد تا رهسپار سفر شود ، هيچ يك از شما حق نداريد پيش از مشاوره با من ، كسى را كيفر كنيد ، دست كسى را ببريد يا احدى را به دار بياويزيد " . ( 2 ) مبارزه با فساد و تبعيض علاوه بر اين ، عمر بن عبد العزيز پس از استقرار حكومت خود ، اسبها و مركبهاى مخصوص دربار خلافت را به مزايدهء علنى گذاشت و پول آنها را به صندوق بيت المال برگردانيد و به همسر خود " فاطمه " دختر عبد الملك دستور داد تمام جواهرات و اموال و هداياى گرانبهائى را كه پدر و برادرش از بيت المال به وى بخشيده اند به بيت المال برگرداند و اگر دل از آنها برنمىكند ، خانه ى او را ترك گويد . فاطمه اطاعت نمود تمام جواهرات و زيور آلاتى را كه متعلق به بيت المال بود ، تحويل بيت المال داد . ( 3 ) عمر بن عبد العزيز نه تنها همسر خود را با قانون عدل و داد آشنا كرد و حق مردم را از

--> 1 . الكامل في التاريخ ج 4 ، ص 143 و مروج الذهب ج 3 ، ص 183 . 2 . تاريخ يعقوبى ج 3 ، ص 50 . 3 . تاريخ الخلفاء ص 232 والامامة والسياسة ج 7 ، ص 116 والكامل في التاريخ ج 4 ، ص 153 و مختصر تاريخ العرب ص 129 .